Travmaya Metobolik, Endokrin ve İmmun Yanıt
Özet
Travma veya cerrahi sonrasında gelişen inflamasyon; konakta solunum sayısı, kalp hızı, vücut sıcaklığı ve lökosit parametrelerindeki değişimlerle tanımlanan sistemik inflamatuvar yanıt sendromuna (SIRS) yol açmaktadır. Travmaya karşı gelişen bu sistemik yanıt endokrin, immünolojik ve metabolik yanıtlar olmak üzere üç temel başlık altında incelenir. Endokrin yanıtta; hipotalamo-hipofizer aksın uyarılmasıyla CRH, ACTH, kortizol, AVP ve katekolamin düzeyleri yükselirken insülin direnci, glukagon artışı ve hiperglisemi şekillenir; aldosteron ve renin-anjiotensin aktivasyonu ile sıvı-elektrolit dengesi korunmaya çalışılır. İmmünolojik yanıt; TNF-α, IL-1, IL-6 gibi proinflamatuvar ve IL-10 gibi antiinflamatuvar sitokinlerin yanı sıra endotel kaynaklı mediyatörler (NO, endotelin, PAF), eikosanoidler, akut faz reaktanları (CRP), kallikrein-kinin sistemi ve ısı-şok proteinleri aracılığıyla yönetilerek hem inflamasyonu hem de doku onarım süreçlerini düzenler. Metabolik yanıt ise doku perfüzyonu, vücut sıcaklığı ve oksijen tüketiminin azaldığı Ebb fazı ile başlar ve ardından katabolik ile anabolik evreleri kapsayan Flow fazı ile devam eder. Bu süreçte organizma, artan enerji ihtiyacını karşılamak ve kritik organ fonksiyonlarını sürdürmek amacıyla karaciğer ve böbreklerde glukoneogenezi, iskelet kaslarında proteolizi ve yağ dokusunda lipolizi aktifleştirir. Karbonhidrat, protein ve lipid metabolizmasındaki bu uyum, organizmanın travmatik strese karşı koymasını ve iyileşmesini hedefler.
Referanslar
Corbett SA. Systemic Response to Injury and Metabolic Support. In: Brunicardi FC, Andersen DK, Billiar TR, Dunn DL, Kao LS, Hunter JG, et al., editors. Schwartz’s Principles of Surgery. 11th ed. McGraw-Hill Education; 2019. p. 13–65.
Nunnally ME. Sepsis for the anaesthetist. Br J Anaesth. 2016;117:iii44–51.
Şimşek T, Şimşek HU, Cantürk NZ. Response to trauma and metabolic changes: Posttraumatic metabolism. Turkish J Surg. 2014;30(3):153–9.
Palmer J, Pandit V, Zeeshan M, Kulvatunyou N, Hamidi M, Hanna K, et al. The acute inflammatory response after trauma is heightened by frailty: A prospective evaluation of inflammatory and endocrine system alterations in frailty. J Trauma Acute Care Surg. 2019;87(1):54–60.
Aller MA, Arias JL, Nava MP, Arias J. Posttraumatic Inflammation Is a Complex Response Based on the Pathological Expression of the Nervous, Immune, and Endocrine Functional Systems. Exp Biol Med. 2004;229(2):170–81.
D’Asta F, Cianferotti L, Bhandari S, Sprini D, Rini GB, Brandi ML. The endocrine response to severe burn trauma. Expert Rev Endocrinol Metab. 2014;9(1):45–59.
Seo D, Rabinowitz AG, Douglas RJ, Sinha R. Limbic response to stress linking life trauma and hypothalamus-pituitary-adrenal axis function. Psychoneuroendocrinology [Internet]. 2019;99:38–46. Available from: https://doi.org/10.1016/j.psyneuen.2018.08.023
Manou-Stathopoulou V, Korbonits M, Ackland GL. Redefining the perioperative stress response: a narrative review. Br J Anaesth. 2019;123(5):570–83.
Annane D, Pastores SM, Rochwerg B, Arlt W, Balk RA, Beishuizen A, et al. Guidelines for the diagnosis and management of critical illness-related corticosteroid insufficiency (CIRCI) in critically ill patients (Part I): Society of Critical Care Medicine (SCCM) and European Society of Intensive Care Medicine (ESICM) 2017. Intensive Care Med. 2017;43(12):1751–63.
Yalın AS, Zuhur SS, Yetkin DÖ. Endokrin ve Metabolik Bozukluklar. In: Solakoğlu Z, editor. The Merck Manual Tanı ve Tedavi El Kitabı. 18th ed. Istanbul: Elsevier; 2018. p. 1172–318.