Solid Organ Yaralanmaları
Özet
Bu metin, abdominal travmalarda önemli bir mortalite ve morbidite nedeni olan solid organ yaralanmalarının (karaciğer, dalak, böbrek ve pankreas) tanı, evrelendirme ve tedavi stratejilerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Travma hastalarına ilk yaklaşım Advanced Trauma Life Support (ATLS) kılavuzluğunda sistematik olarak yürütülmekte, hemodinamik açıdan stabil hastaların değerlendirilmesinde ve evrelendirilmesinde IV kontrastlı bilgisayarlı tomografi (BT) altın standart kabul edilmektedir. Son yıllarda teknolojik gelişmeler, görüntüleme imkânları ve girişimsel yöntemler sayesinde rutin tanısal laparotomilerden uzaklaşılmış, non-operatif medikal izlem (NOMİ) öncelikli tedavi seçeneği haline gelmiştir. Anjiyoembolizasyon (AE), ERCP ve perkütan drenaj gibi girişimsel radyolojik ve endoskopik işlemlerin tedaviye eklenmesi, özellikle stabil veya resüsitasyona geçici yanıt veren hastalarda NOMİ’nin başarı oranını %90’ın üzerine çıkarmıştır. Künt ve penetran travmalarda en sık yaralanan organlar olan dalak ve karaciğerde NOMİ standart bir yaklaşım haline gelmişken, retroperitoneal yerleşimli böbrek yaralanmalarında olabildiğince fazla fonksiyonel nefronu korumaya yönelik konservatif izlem tercih edilmektedir. Pankreas yaralanmaları ise anatomik komşulukları nedeniyle daha nadir fakat oldukça ölümcül olup, uygulanacak tedavi stratejisini ana pankreatik kanal yaralanmasının varlığı belirlemektedir. Buna karşın, resüsitasyona yanıt vermeyen hemodinamik olarak instabil hastalarda, persistan kanamalarda veya peritonit bulgusu olan durumlarda acil cerrahi müdahale ve hasar kontrol resüsitasyon ilkeleri geçerliliğini korumaktadır.
Referanslar
Salcedo ES, Brown IA, Corwin MT ve ark. Angioembolization for solid organ injury: A brief review. International journal of surgery. 2015
Wintermark M, Polletti PA, Becker CD ve ark. Traumatic injuries: organization and ergonomics of imaging in the emergency environment. Eur radiol 2002; 12:959- 968
American Collage Of Surgens (2018). Advanced Trauma Life Support –ATLS. Amerika: American College of Surgens
Acar E, Özkan S, Genç S ve ark. Evaluation of adult abdominal trauma patient and intra abdominal solid organ injuries. Phnx Med J. 2020; 2(1): 90-97
Coccolini F, Coimbra R, Ordonez C ve ark. Liver trauma: WSES 2020 guidelines. World J Emerg Surg. 15, 2020
Medscape (2019). Liver trauma imaging. ( 15/12/2020 tarihinde https://emedicine.medscape.com/article/370508 adresinden ulaşılmıştır.)
Kaptanoğlu L, Kurt N, Sikar HE. Current approach to liver traumas. Int J Surg. 2017
Önder H, KUDAY S, GÜR S. Abdominal travmalarda bilgisayarlı tomografi bulguları. Sakarya Medikal Journal. 2012
Taghavi S, Askari R. Liver trauma. StatPearls publishing;2020 Temmuz
Johnson NV, Betzold RD, Guillamondegui OD ve ark. Surgical management of solid organ injuries. Surg Clin Am 97. 2017; 1077-1105
Leppaniemi A. Nonoperative management of solid abdominal organ injuries: from past to present. Scandınavıan Journal of Surgery 1- 7. 2019
Cimbanassi S, Chiara O, Leppaniemi A. Nonoperative management of abdominal solid organ injuries following blunt trauma in adults: result from an International Consensus Conference. J Trauma Acute Care Surg. 2018
Medscape (2019). Interventional radiology for vasküler and solid organ trauma . ( 15/12/2020 tarihinde https://emedicine.medscape.com/article/423295-overview adresinden ulaşılmıştır.)
Springerlink (2012). Splenic contrast blush Wisner DH. (12/12/2020 tarihinde https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007%2F978-3-642-00418-6_520 adersinden ulaşılmıştır.)
Siboni S, Kwon E, Benjamin E ve ark. Isolated blunt pancreatic trauma: A bening injury? J Trauma Acute Care Surg. 2016; 81/ 5
Tarchouli M, Elabsi M, Njoumi N ve ark. Liver trauma: what current management? Hepatobiliary Pancreat Dis Int. 2018
Medscape (2019). Blunt abdominal trauma. ( 15/12/2020 tarihinde https://emedicine.medscape.com/article/1980980-overview adresinden ulaşılmıştır.)
Stassen NA, Bhullar I, Cheng JD ve ark. Non operative management of blunt hepatic injury: an eastern association fort he surgery of trauma practice management guideline. J trauma acute care surg. 2012 : S288-93
Coccolini F, Catena F, Moore EE. WSES Classification And Guidelines For Liver Trauma. World Journal of Emergency Surgery. 2016
Guidelines for operative and nonoperative management of liver trauma. Wses 2020
Lee Y, Wu CH, Wong YC ve ark. Predictive factors for early failure of transarterial embolization in blunt hepatic injury patient. Clin. Radiol. 2014
Matsumoto S, Cantrell E, Jung G ve ark. Influence of postoperative hepatic angiografi on mortality after laporotomy in grade IV/ V hepatic injuries. J Trauma Acute Care Surg. 2018,
Medscape (2019). Splenic rüptüre. ( 15/12/2020 tarihinde https://emedicine.medscape.com/article/432823-overview adresinden ulaşılmıştır.)
Coccolini F, Montori G, Catena F ve ark. Splenic trauma: WSES Clasification and Guidelines for adult and pediatric patients. W J Emerg Surg. 2017
Carr JA, Roiter C, Alzuhaili A. Correlation of operative and pathological injury grade with computed tomographic grade in the failed nonoperative management of blunt splenic trauma. Eur J Trauma Emerg Surg. 2012;38:433–8.
Teuban M, Roy S, Roman P ve ark. Selective nonoperative management for penetrating splenic trauma: a systemic review. European Journal of Trauma and Emergency Surgery. 2018
Singh S,Sookraj K. Kidney trauma. statPearls (internet). Last update 2020 ağustos
Medscape (2019). Renal trauma. ( 15/12/2020 tarihinde https://emedicine.medscape.com/article/440811-overview adresinden ulaşılmıştır.)
Chouhan JD, Winer AG, Johnson C ve ark. Contemporary evaluation and management of renal trauma. Can J Urag. 2016; 23(2):8191- 8197
McManus J,Gratton MC, Cuenca PJ. (2013). Genitourınary Trauma. Judith E. Tintinalli (ed), Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide içinde (s. 1773- 1776). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri
Coccolini F, Moore EE, Kluger Y ve ark. Kidney and ürotrauma: WSES AAST guidelines. World journal of Emergency Surgery. 2019
Arınsoy T, Özkan G, Koçyiğit İ. (2017). Böbrek fizyopatolojisi. Reaktif Yayınevleri
Coccolini F, Kobayashi L, Kluger Y ve ark. Duodeno- pancreatic and extrahepatic biliary tree trauma: WSES- AAST guidelines. World journal of Emergency Surgery. 2019
Stawiki SP, Schwab W. Pancreatic trauma: demographics, diagnosis and management. The American Surgeon. 2008
Medscape (2019). Pancreatic trauma. ( 15/12/2020 tarihinde https://emedicine.medscape.com/article/433177-overview adresinden ulaşılmıştır).