Periderik Damar Yaralanmaları
Özet
Periferik damar yaralanmaları, acil servislerde sık karşılaşılan, hızlı tanı ve tedavi uygulanmadığında yüksek morbidite ve mortalite ile sonuçlanabilen acil tıbbi durumlardır. Bu yaralanmalar etiyolojik açıdan iatrojenik, künt ve en sık rastlanan tip olan penetran travmalar olarak sınıflandırılır. Travmaya bağlı olarak dokularda iskemi, kanama, tromboz, spazm, anevrizma ve arteriyovenöz fistül gibi klinik tablolar gelişebilmektedir. Kan kaybının miktarı ve hastanın klinik parametrelerine dayanarak akut hemorajik şok tablosu dört ayrı evrede değerlendirilmektedir. Etiyolojik dağılımda gelişmiş ülkelerde iatrojenik ve künt travmalar ilk sırada yer alırken, ülkemizde sıklıkla kesici-delici alet ve penetran yaralanmalar görülmekte ve olaylar çoğunlukla genç erkek nüfusu etkilemektedir. Tanıda nabız alınamaması ve pulsatil kanama gibi güçlü klinik belirtilerin yanı sıra anamnez ve fizik muayene temel rol oynar; hemodinamik açıdan stabil hastalarda Doppler ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi anjiyografi ve konvansiyonel anjiyografi tercih edilir. Tedavi sürecinde ilk aşamada doğrudan baskılı kompres ile kanama kontrolü, erken planda sıvı-kan replasmanı, tetanoz profilaksisi ve geniş spektrumlu antibiyoterapi başlatılır; ilave iskemik hasara yol açabileceği gerekçesiyle turnike uygulaması genellikle önerilmez. Ekstremitenin korunması veya amputasyon kararında Ciddi Hasarlı Ekstremite Skoru (MESS) rehberlik ederken, cerrahi onarımda temel yöntem uç uca anastomoz ve primer tamirdir.
Referanslar
Alaçayır İ, Köksoy C. Periferik DamarYaralanmaları. Ertekin C, Taviloğlu K, Güloğlu R,Kurtoğlu M.(ed): Travma Kitabı, 1197-1213, İstanbul Medikal Yayıncılık, İstanbul, 2005.
Hirsberg A, Mattox LK, Vasküler Travma. Towsend M, C., Evers M, Beauchamp, D, R., Mattox (eds). Çeviri Edi. Ulusoy A, Topgül K. Textbook of Surgery. Nobel Tıp Kitabevi, İstanbul. 2031-2051, 2010.
Ertekin C, Belgerden S.Travmalı hastaya ilk yaklaşım. Ulus Travma Derg 1:117-25, 1995.
Taviloğlu K. Travmaya genel yaklaşım. In: Kalaycı G (ed). Genel Cerrahi, Fırst edition. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri, 2002; 297-315.
Taviloğlu K, Karcıoğlu Ö, Özüçelik N. Politravmatize hastanın genel değerlendirilmesi. Taviloğlu K, Ertekin C, Güloğlu R.(ed): Travma ve Resüssitasyon Kursu Kitabı, 43–54, Logos Basımevi, İstanbul, 2006.
Valentine JR, Wind GG. Anatomy of Commonly exposed arteries, Vascular Surgery 6th Edition, Rutherford BR (Ed.) Chapter 42 657-661, Elsevier 2005 Saunders.
Weaver FA, Hood DB, Yelhin AE. Vascular injuries of the extremities. In: Rutherford RB, ed. Vascular Surgery. Philadelphia: Sounders Company; 2000. p. 862-71.
Cargile JS, Hunt JL, Purdue GF. Acute trauma of the femoral artery and vein. J Trauma 1992;32(3):364-70.
Gürkan S, Gür Ö, Hüseyin S ve ark. Periferik Damar Yaralanmaları: 10 Yıllık Deneyim. Damar Cer Derg 2012; 21(1):34-7.
Memiş Z, Kurt N, Gülhan Y ve ark. [Vascular injuries]. Damar Cerrahisi Dergisi 1994;3(3):108-12.
Igun GO, Nwadiaro HC, Sule AZ at al. Surgical experience with management of vascular injuries. West Afr J Med 2001;20(2):102-6.
Ceviz M, Yekeler İ, Ateş A ve ark. Periferik Arter yaralanmalarında cerrahi tedavi: 175 vakanın değerlendirilmesi. Damar Cer Derg 1996;(2):66-72.
Alsalehi S, Taşar M, Dönmez AA ve ark. Periferik vasküler yaralanmalarında değerlendirme ve cerrahi tedavi. Damar Cer Derg 2011;20(2):39-43
Kenneth L, Hirsberg A. Vascular Trauma. In Haimovici H, Ascer E, Hollier LH et al. Haimovici`s Vascular Surgery. USA: Blackwell Science; 1996. p.480-96.
Prêtre R, Bruschweiler I, Rossier J et al. Lower llimb ttrauma with injury to the popliteal vessels. J Trauma 1996;40(4):595-601.
Yavuz C, Nazlı Y. Periferik Damar Yaralanmaları. Dicle Tıp Derg 2009;36(3):161-4.
Taşdemir K, Oğuzkaya F, Kahraman C ve ark. Üst Ekstremite Arter Yaralanmaları (106 olgu nedeniyle). Türk Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Dergisi 1997;5(3):218-22.
Solak H, Yeniterzi M, Yüksek T ve ark. Injuries of the peripheral arteries and their surgical treatment. Thorac Cardiovasc Surg 1990;38(2):96-8.
Hastaoğlu İO, Sokullu O, Sanioğlu S ve ark. Lomber Disk Cerrahisine Bağlı Inferior Vena Cava Yaralanması. Damar Cer Derg 2008;17(2):88-90.
Acunaş B, Güven K. Travmatik ve travmatik olmayan acil damar hastalıklarında görüntüleme ve girişimsel radyoloji. Genç FA, editör. Damar Cerrahisinde Acil Durumlar. Türk Cerrahi Derneği Yayını; 2012. p. 153-81.
Gonzalez-Fajardo J, Martin-Pedrosa M, Del Rio L at al. Acute Ischemia of the Upper Limb. In: Branchereau A, Jacobs M, eds.Vascular Emergencies. 1st Ed. Oxford: Blackwell Publishing; 2003. p. 207-15.
Licht PB, Balezantis T, Wolff B at al. Longterm outcome following thromboembolectomy in the upper extremity. Eur J Vasc Endovasc Surg 2004; 28:508-12.
Magishi K, Izumi Y, Shimizu N. Short- and long-term outcomes of acute upper extremity arterial thromboembolism. Ann Thorac Cardiovasc Surg 2010; 16: 34.
Helfet DC, Howey T, et al. Limb salvage versus amputation. Preliminary results of the mangled extremity severity score. Clin Orthop. 256: 80, 1990.