İşitme Yetersizliği Olan Bireylerin Yaşama Tam ve Bağımsız Katılımları ile Kariyer Gelişimlerinin Desteklenmesi
Özet
Tam ve bağımsız katılım, toplumun tüm bireyleri açısından temel bir insan hakkıdır. Katılımın gerçekleşmesinde bireysel farklılıkların dikkate alınması, eşit ve erişilebilir fırsatların oluşturulması önem taşımaktadır. Her birey eğitim, sağlık hizmetlerine erişebilmeli, sosyal, kültürel, çalışma ve istihdam dâhil yaşamın farklı alanlarında etkin ve özerk biçimde yer alabilmelidir. Tam katılım ve bağımsızlığa yönelik uygulamalar, kapsayıcı bir yaklaşımı temel almaktadır. Fırsat eşitliği ve erişilebilirliği temel alan bu yaklaşım, ulusal ve uluslararası düzeyde yasal düzenlemelerle desteklenmektedir. Yaşama tam katılım açısından kariyer gelişimine yönelik uygulamalar da kapsayıcı olmalıdır. Nitekim kariyer kavramı mesleki bağlamda başarı, zaman ve uzmanlık boyutlarını içeren bir süreçtir. Meslek ise sistematiklik içerisinde sürdürülen eğitim sonunda kazanılan bilgi ve becerilere dayalı, kuralları olan iş alanıdır. İş ve meslek edinme hakkı, bireyin eğitim ve çalışma yaşamına katılımıyla doğrudan ilişkilidir. Özel gereksinimli bireylerin çalışma yaşamına katılımı açısından işitme yetersizliği (İY) olan bireylerin kariyer gelişimlerini kapsayıcılık bakış açısı temelinde konu alan; derleme niteliğindeki bu bölümde kariyer gelişimi, iş, istihdam hakkı, bu alanda ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler ile kapsayıcı eğitimin temel ilkelerine yer verilmiştir. İY olan bireylerin kariyer gelişimleri ile iş-istihdam alanında yaşadıkları güçlükler, çözüm yolu olarak kapsayıcı eğitim uygulamaları, öğretimsel uyarlamalar örneklendirilmiştir. İY olan bireylerin kariyer gelişim fırsatlarına erişim ve katılımı, değerlendirmeden müdahaleye etkili uygulamalarla ile mümkün olmaktadır.
Referanslar
Adalet Bakanlığı. (t.y.). Engellilerin haklarına ilişkin sözleşme. https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2312020100834bm_48.pdf
Adalet Bakanlığı. (t.y.). İnsan Hakları Dairesi Başkanlığı. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Belgeleri. https://inhak.adalet.gov.tr/Home/BilgiDetay/2
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (t.y). 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun (Kabul Tarihi 1.07.2005 Yayın Tarihi 7.07.2005). https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/kanunlar/engelliler-hakkinda-kanun/
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2016). Engellilerin haklarına ilişkin sözleşme kapsamında engelli hakları ulusal göstergeleri. https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/5599/engellilerin-haklarina-iliskin-sozlesme-kapsaminda-engelli-haklari-ulusal-gostergeleri-kitabi-turkce.pdf
AlRawi, J. M., & AlKahtani, M. A. (2022). Universal design for learning for educating students with intellectual disabilities: A systematic review. International Journal of Developmental Disabilities, 68(6), 800–808. https://doi.org/10.1080/20473869.2021.1900505
Birleşmiş Milletler. (t.y.). Sürdürülebilir kalkınma amaçları. https://turkiye.un.org/tr/sdgs
Birleşmiş Milletler. (2006). Convention on the rights of persons with disabilities. https://social.desa.un.org/issues/disability/crpd/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities-crpd
Birleşmiş Milletler (2026). UNDIS 2.0 United nations disability inclusion strategy. https://www.un.org/en/content/disabilitystrategy/
CAST. (2024). About universal design for learning. https://www.cast.org/impact/universal-design-for-learning-udl
Centre for Excellence in Universal Design (t.y.). About Universal Design https://universaldesign.ie/about-universal-design
Centre for Excellence in Universal Design (t.y). The 7 principles of Universal Design. https://universaldesign.ie/about-universal-design/the-7-principles
Centre for Excellence in Universal Design (t.y). Universal design approach. https://universaldesign.ie/about-universal-design/universal-design-approach
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği (2013). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18614&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
European Agency for Special Needs and Inclusive Education. (2017). Raising the achievement of all learners: A resource to support self-review. https://www.european-agency.org/resources/publications/raising-achievement-all-learners-self-review
European Parliament (2025). Access to culture for people with disabilities and people living in rural, remote and disadvantaged areas https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2025)777933
Grangaard S.(2024). Better late than never – universal design in disability policies. In: Universal Design 2024: Shaping a Sustainable, Equitable and Resilient Future for All: Proceedings of the Seventh International Conference on Universal Design (UD2024), Oslo, Norway, 20-22 November 2024. SAGE Publications;10-17. https://doi.org/10.3233/SHTI240977
Hayırsever, F., Orhan, Ü. G., Gel, M., & Seis, A. (2025). Evrensel tasarıma dayalı öğrenme modeli’nin ortaokul kademesinde uygulanmasının öğretmen ve öğrencilerin deneyimlerine göre değerlendirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(1), 1114-1153. https://doi.org/10.37217/tebd.1538724
Heylighen, A., Schijlen, J., Van der Linden, V., Meulenijzer, D., & Vermeersch, P. W. (2016). Socially innovating architectural design practice by mobilising disability experience. An exploratory study. Architectural Engineering and Design Management, 12(4), 253–265. https://doi.org/10.1080/17452007.2016.1172197
Kaplan, G. ve Aksoy, V. (2019). Özel eğitim kurumlarının fiziksel koşullarının evrensel tasarım ilkeleri doğrultusunda incelenmesi: Eskişehir örneği. Yaşadıkça Eğitim, 33(2), 169-186. https://doi.org/10.33308/26674874.2019332126
Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
Millî Eğitim Bakanlığı. (2026). Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenci sayıları: Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı istatistikler. https://orgm.meb.gov.tr/www/ozel-egitim-genel-mudurlugumuze-bagli-okullardaki-istatistikler/icerik/3148 (7 Eylül 2026 Tarihli yayınlanan veriler Erişim Tarihi 13 Eylül 2026)
OECD (2022). The culture fix: Creative people, places and industries, local economic and employment development (LEED), OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/991bb520-en
OECD (2025), Reducing inequalities by investing in early childhood education and care, starting strong, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/b78f8b25-en
Rakap, S. (2022). Kapsayıcı eğitim. M. A. Y. Saraç (Ed.), TÜBİTAK Bilim Yayınları Sosyal Bilimler Ansiklopedisi (Cilt 2, s. 335). TÜBİTAK Bilim Yayınları. Erişim Adresi https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/kapsayici_egitim
Türk Dil Kurumu. (t.y.). Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982). Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf
Türkiye Cumhuriyeti 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun (2005). Mevzuat Bilgi Sistemi https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5378&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı (t.y.). Birleşmiş Milletler. https://www.mfa.gov.tr/insan-haklari-ve-birlesmis-milletler.tr.mfa
UNESCO. (1994). The Salamanca statement and framework for action on special needs education. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000098427.locale=en
UNESCO (t.y.). Inclusion in early childhood education. https://www.unesco.org/en/query-list/i/inclusion-early-childhood-education
United Nation (t.y.). İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi-Universal Declaration of Human Rights- Turkish. https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/turkish-turkce
UNICEF (2017). Creating a fair chance for children with disabilities through inclusive education. https://www.unicef.org/turkiye/en/press-releases/creating-fair-chance-children-disabilities-through-inclusive-education
UNICEF (t.y). The formative early years of a child’s life demand a nurturing environment and attentive care. https://data.unicef.org/topic/early-childhood-development/overview/
World Health Organization. (2022). Global report on health equity for persons with disabilities. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240063600
