Birinci Basamakta Bebek ve Çocuk İzlemi

Yazarlar

Aylin Demirci

Özet

Birinci basamak koruyucu sağlık hizmetlerinin temelini oluşturan sağlam bebek ve çocuk izlemleri, prenatal dönemden erişkinliğe kadar olan süreçte biyolojik, psikososyal ve gelişimsel durumların kesintisiz değerlendirilmesini kapsamaktadır. Bu izlemlerde temel amaç; hastalıkların önlenmesi, büyüme ve gelişme geriliklerinin erken tespiti, bağışıklama programları, tarama uygulamaları ve ebeveynlere kanıta dayalı danışmanlık hizmeti sunulmasıdır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığının Bebek, Çocuk, Ergen İzlem Protokolleri rehberi doğrultusunda yürütülen bu hizmetlerde aile hekimleri kilit bir rol üstlenmektedir. İzlem takvimine göre doğumdan bir yaşına kadar en az dokuz, bir ile üç yaş arasında altı ayda bir ve üç yaşından yirmi bir yaşına kadar yılda en az bir kez rutin değerlendirme yapılır. Görüşmelerde ayrıntılı öykü alınarak antenatal, natal ve postnatal dönemler ile beslenme ve motor-mental beceriler incelenir; mahremiyet ve ortam sıcaklığı gözetilerek baştan aşağı tam fizik muayene gerçekleştirilir. Ateş, nabız, solunum ve kan basıncı gibi vital bulgular değerlendirilir; Olcay Neyzi büyüme eğrileri ve GİDR gibi standardize araçlar kullanılarak gelişme geriliği ile otizm riski taranır. Ayrıca topuk kanı ile metabolik taramalar, işitme, görme, gelişimsel kalça displazisi incelemeleri, D vitamini ve demir profilaksisi ile kardiyovasküler risklere yönelik obezite takibi titizlikle yürütülür. Ebeveyn danışmanlığı ile çocuk bakımı desteklenmeli ve tüm işlemler hukuki açıdan eksiksiz şekilde kayıt altına alınmalıdır.

Referanslar

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2018). Bebek, Çocuk, Ergen İzlem Protokolleri (1/07/2021 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk_ergen_db/dokumanlar/ces_materyal/saglik_personeli_egitim/Bebek_Cocuk_Ergen_Izlemleri_ve_Izlem_Protokolleri.pdf adresinden ulaşılmıştır.)

Report of WHO Expert Comitte. Physical Status: The Use and Interpretation of Anthropometry. Geneva;1995.

Tayfun Kır, Süleyman Ceylan, Metin Hadse. Antropometrinin Saglık Alanında Kullanımı. Turkiye Klinikleri J Med Sci 2000; 20:378–384.

Hagan JF Jr, Shaw JS, Duncan P, eds. Bright Futures: Guidelines for the Health Supervision of Infants, Children, and Adolescents. 3rd ed. Elk Grove Village, IL: American Academy of Pediatrics; 2008

Ercan O. Büyümenin İzlenmesi. İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri. Sağlam Çocuk İzlemi Sempozyum Dizisi No:35, Ekim 2003; 251-26.

Behrman RE, Kliegmen RM, Nelson Essentials of Pediatrics. Tuzcu M (çev .ed.). Nobel Tıp Kitapevleri.2001;3: 1-55.

Kliegman, R., et al. (2016). Nelson textbook of pediatrics (Edition 20.). Philadelphia, PA: Elsevier.

Dinkevich E, Ozuah PO. Well-child care: Effectiveness of current recommendations. Clin Pediatr 2002;41.211-217

Neyzi O., Ertuğrul T., ve ark. (2002) Pediatri (3. Baskı). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri

Crocetti M, Moghbeli N, Serwint J. Fever phobia revisited: have parental misconceptions about fever changed in 20 years. Pedi- atrics. 2001;107(6):1241–1246

AAP News (2020). Thermometers 101: How to check temperature during COVID-19 pandemic (09/07/2021 tarihinde https://www.aappublications.org/news/2020/11/01/parentplus-thermometers110120 adresinden ulaşılmıştır.).

National High Blood Pressure Education Program Working Group on High Blood Pressure in Children and Adolescents. The fourth report on the diagnosis, evaluation, and treatment of high blood pressure in children and adolescents. Pediatrics. 2004 Aug;114(2 Suppl 4th Report):555-76. PMID: 15286277.

Günöz H, Öcal G, Yordam N, ve ark. Pediatrik endokrinoloji ve oksoloji derneği yayınları 1. 2003:39.

Özmert E. Erken çocukluk gelişiminin desteklenmesi. Katkı Pediatri Dergisi 2003; 26: 779-811.

Özmert EN. Erken çocukluk gelişiminin desteklenmesi-II : çevre. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2005; 48. p. : 337–54.

Cockburn F. Role of infant dietary long-chain polyunsaturated fatty acids, liposoluble vitamins, cholesterol and lecithin on psychomotor development. Acta Paediatr 2003; 442: Suppl 19-33.

Kurul SH. Derleme Nörolojik Gelişme Geriliği Riski Olan Sütçocuklarının Erken Belirlenmesinin Önemi ve Klinisyenin Rolü Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Derg. 2007;21(3):195–205.

Oberklaid F, Efron D. Developmental delay--identification and management. Aust Fam Physician. 2005;34(9):739–42.

Limbos MM, Joyce DP. Comparison of the ASQ and PEDS in screening for developmental delay in children presenting for primary care. J Dev Behav Pediatr. 2011 Oct;32(7):499–511.

Glascoe, F. P. & Robertshaw, N. S. New AAP policy on detecting and addressing developmental and behavioral problems. J Pediatr Health Care 2007 Nov-Dec;21 (6)407–12.

Bellman M, Byrne O, Sege R: Developmental assessment of children. BMJ 346:31–36, 2013.

Thomas S a., Cotton W, Pan X, et al. Comparison of Systematic Developmental Surveillance With Standardized Developmental Screening in Primary Care. Clin Pediatr (Phila). 2012;51:154–9.

Palfrey JS, Singer JD, Walker DK, et al. Early identification of children’s special needs: A study in five metropolitan communities. J Pediatr. 1987 Nov;1:(5):651–9.

Sand N, Silverstein M, Glascoe FP, et al. Pediatricians’ reported practices regarding developmental screening: do guidelines work? Do they help? Pediatrics. 2005;116:174–9.

Squires, J., Nickel, R. & Eisert, D. Early detection of developmental problems: strategies for monitoring young children in the practice setting. J Dev Behav Pediatr 1996 Dec;17(6):420–7.

Promoting Optimal Development: Identifying Infants and Young Children With Developmental Disorders Through Developmental Surveillance and Screening Pediatrics January 2020, 145 (1) e20193449; DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2019-3449

Kapci EG, Kucuker S, Uslu RI. How Applicable Are Ages and Stages Questionnaires for Use With Turkish Children? Topics Early Child Spec Educ. 2010 Jun;30(3):176– 88.

Vance, H.B. Psychological assessment of children. New York: John Wiley & Sons.1998.

Ertem, I., Krishnamurthy, K., Mulaudzi, M., Sguassero, Y., Balta, H., Gulumser, O. ve diğerleri. (2017, gözden geçirilmektedir). The international Guide for Monitoring Child Development: standardization and accuracy.

WHO. Anaemia. (10.07.2021 tarihinde https://www.who.int/health-topics/anaemia#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır.)

Celkan T, Gür E, Can G, et al. Anemic or not? Turk J Pediatr. 2003;45:329–34.

Sarper N. Demir Eksikliği Anemisi. Türkiye Klin. 2009;78(1):6–14.

Gür E, Yildiz I, Celkan T, et al. Prevalence of anemia and the risk factors among schoolchildren in Istanbul. J Trop Pediatr. 2005;51(6):346-50.

Özdemir N. Iron deficiency anemia from diagnosis to treatment in children. Türk Pediatr arşivi [Internet]. 2015;50(1):11–9.

12-23 Aylık Çocuklarda Demir Kullanım Araştırması Raporu Ankara 2009

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Demir Gibi Türkiye Programı Uygulama Rehberi (10/07/2021 tarihinden https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk_ergen_db/dokumanlar/DEMR_GB_TRKYE_PROGRAMI_UYGULAMA_REHBER.pdf adresinden ulaşılmıştır.)

T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2020). Demir Eksikliği Ve Demir Eksikliği Anemisi Klinik Protokolü (10/07/2021 tarihinde https://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/de_dea_kp_20200720.pdf adresinden ulaşılmıştır.)

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2019). Çocuklarda Görme Tarama Programı (10/07/2021 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk_ergen_db/dokumanlar/ces_materyal/saglik_personeli_egitim/Gorme_Tarama_1._Ders.pdf adresinden ulaşılmıştır.)

Ulusoy, E., Yılmaz, T. E., Çifci, A. ve ark. (2020). Sağlam çocuk takibinde ebeveynlerin rolü ve sağlık okuryazarlığı. Ankara Medical Journal, 20(3), 588-604.

Blank D. Well-child care today: an evidence-based view. J Pediatr (Rio J) 2003;79 Suppl 1.13-22

Yayınlanan

1 Ekim 2021

Lisans

Lisans