Aile Sağlığı Merkezinde Ergen İzlemleri

Yazarlar

Gizem Limnili

Özet

Dünya Sağlık Örgütü tarafından 10-19 yaş grubu olarak tanımlanan ergenlik dönemi, Türkiye’deki Aile Sağlığı Merkezlerinde Bebek Çocuk Ergen İzlem Protokolleri çerçevesinde 10-21 yaş aralığında ve yılda bir kez uygulanacak şekilde takip edilmektedir. Ergen izlemleri erken (10-14 yaş), orta (15-18 yaş) ve geç (19-21 yaş) ergenlik dönemleri olarak üç ana safhada ele alınmaktadır. İzlem basamaklarında boy, ağırlık ve vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanması, kan basıncı ölçümü, Hb/Htc kontrolleri, işitme ve görme taramaları, Tanner sınıflamasına göre puberte evresinin belirlenmesi, kendi kendine meme muayenesi eğitimi ile skolyoz ve kifoz gibi ortopedik sorunların muayenesi yer almaktadır. Fiziksel muayenenin yanı sıra, veli izniyle ergenle baş başa yürütülen ve hasta gizliliğine dayanan HEADSSS (ev ortamı, beslenme tutumu, eğitim ve iş durumu, akran aktiviteleri, madde kullanımı, cinsellik, intihar/depresyon ve güvenlik) psikososyal görüşmesi yapılmakta, risk faktörleri taranarak gerekli danışmanlık verilmektedir. Ek olarak, dijital teknolojinin bilinçli kullanımı ve ekran sürelerinin sınırlandırılması ile uyku bozuklukları, hareketsizlik ve obezite risklerinin önlenmesi amaçlanmaktadır. Bağışıklama sürecinde ise Ulusal Bağışıklama Programı kapsamında 13 yaşında uygulanan Td aşısının kontrolü yapılmakta; mevsimsel grip, meningokok, HPV ve COVID-19 aşıları hakkında aile ve ergen bilgilendirilmektedir. Sağlık hizmetlerine başvuru oranı düşük olan bu yaş grubunda ergen izlemleri, sağlığın korunması, geliştirilmesi ve gelecekteki yaşam kalitesinin artırılması için son derece değerli bir fırsattır.

Referanslar

WHO. Recognizing adolescence. https://apps.who.int/adolescent/second-decade/section2/page1/recognizing-adolescence.html

Türkiye İstatistik Kurumu (2020) İstatistiklerle Çocuk. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2020-37228

TUİK 2020. Istatistiklerle Gençlik https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Genclik-2020-37242

Sağlık Bakanlığı (2018). https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk_ergen_db/dokumanlar/yayinlar/Kitaplar/Bebek_Cocuk_Ergen_Izlem_Protokolleri_2018.pdf

Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği (2010). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20101237&MevzuatTur=3&MevzuatTertip=5

Neyzi O, Günöz H, Furman A, Bundak R, Gökçay G, Darendeliler F, Baş F. Türk çocuklarında vücut ağırlığı, boy uzunluğu, baş çevresi ve vücut kitle indeksi referans değerleri. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2008; 51: 1-14

National High Blood Pressure Education Program Working Group on High Blood Pressure in Children and Adolescents. The fourth report on the diagnosis, evaluation, and treatment of high blood pressure in children and adolescents. Pediatrics 2004;114(2 suppl 4th report):555–76

Bridges N. Disorders of Puberty. In: Clinical Pediatric Endocrinology 4 th Ed. Ed by Brook CG, Hindmarsh P.C. London, Blackwell Science. 2001;165-79

TC HSGM. Birinci basamak sağlık çalışanları için ergen sağlığına ve sorunlarına yaklaşım cep kitabı. 2017. https://kirklareliism.saglik.gov.tr/Eklenti/115480/0/birinci-basamak-saglik-calisanlari-icin-ergen-sagligina-ve-sorunlarina-yaklasim-cep-kitappdf.pdf

Mccready T, Lıttlewood D & Jenkınson J. Breast self-examination and breast awareness: a literature review Journal of ClinicalNursing 2005;14:570–578

HSGM 2017. 15-49 yaş Kadınİzlem Programı. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kadin-ve-ureme-sagligi-programlari/15-29-ya%C5%9F-kad%C4%B1n-izlem-program%C4%B1.html

Smith GL, McGuinness TM. Adolescent Psychosocial Assessment: The HEEADSSS. J Psychosoc Nurs Ment Health Serv. 2017 May 1;55(5):24-27.

Doukrou M, Segal TY. Fifteen-minute consultation: Communicating with young people-how to use HEEADSSS, a psychosocial interview for adolescents. Arch Dis Child Educ Pract Ed. 2018 Feb;103(1):15-19.

Garner DM, Olmsted MP, Bohr Y, Garfinkel PE. The eating attitudes test: psychometric features and clinical correlates. Psychol Med. 1982 Nov;12(4):871-8.

Türk Ceza Kanunu. 2004. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.pdf

Türk Medeni Kanunu 2001. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4721.pdf

TUİK Doğum istatistikleri 2020. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2020-37229#:~:text=Ad%C3%B6lesan%20do%C4%9Furganl%C4%B1k%20h%C4%B1z%C4%B1%2C%2015%2D19,kad%C4%B1n%20ba%C5%9F%C4%B1na%2015%20do%C4%9Fum%20d%C3%BC%C5%9Ft%C3%BC.

Kırcı GS, Özer E, Aydoğdu Hİ, Askay MTÜİK Verilerine Göre Türkiye’de Meydana Gelen Adölesan İntiharlarının DeğerlendirilmesiKlinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi Cilt: 9 Sayı: 5 Eylül - Ekim 2017 sy 42-47.

T.C. Sağlık Bakanlığı. (2020). COVID-19 (SARS-CoV-2 Enfeksiyonu) Rehberi. https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/depo/rehberler/COVID-19_Rehberi.pdf (Erişim Tarihi: 02 Mayıs 2020.

Kardefelt Winther, Daniel (2017). How Does The Tıme Chıldren Spend Usıng Dıgıtal Technology Impact Theır Mental Well-Beıng, Socıal Relatıonshıps And Physıcal Actıvıty? An Evıdence-Focused Lıterature Revıew , Innocenti Discussion Papers no. 2017-02, UNICEF Office of Research - Innocenti, Florence

Sigman A. Time for a view on screen time. Archives of Disease in Childhood 2012;97:935-942.,

U.S. Department of Health and Human Services. Healthy People 2020, Objective PA-8: Increase the proportion of children and adolescents who do not exceed recommended limits for screen time. http://healthypeople.gov/2020/ 940 Arch Dis Child November 2012 Vol 97 No 11

HSGM 2020. Aşılama takviminde değişiklik yapıldı. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler/asilama-takviminde-degisiklik-yapildi.html

CDC 2019. https://www.cdc.gov/vaccines/parents/diseases/flu.html

Dretler AW, Rouphael NG, Stephens DS. Progress toward the global control of Neisseria meningitidis: 21st century vaccines, current guidelines, and challenges for future vaccine development. Hum Vaccin Immunother. 2018 May 4;14(5):1146-1160. doi: 10.1080/21645515.2018.1451810. Epub 2018 May 9. PMID: 29543582; PMCID: PMC6067816.

Human papillomavirus vaccines: WHO position paper, October 2014. Wkly Epidemiol Rec. 2014; 89(43):465–92 (http://www.who.int/wer/2014/wer8943.pdf),

Freedman M, Kroger A, Hunter P, Ault KA; Advisory Committee on Immunization Practices. Recommended Adult Immunization Schedule, United States, 2020. Ann Intern Med. 2020 Mar 3;172(5):337-347. doi: 10.7326/M20-0046. Epub 2020 Feb 4. Erratum in: Ann Intern Med. 2020 May 5;172(9):640. PMID: 32016359.

CDC 2012. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/recommendations/adolescents.html

European Centre for Disease Prevention and Control 2021. https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/ecdc-report-outlines-considerations-covid-19-vaccination-adolescents

Yayınlanan

1 Ekim 2021

Lisans

Lisans