Aile Sağlığı Merkezinde (ASM) Kronik Hastalık İzlemi
Özet
Kronik hastalıklar, dünyada önde gelen ölüm nedenleri arasında yer alan, uzun süreli, kendiliğinden gerilemeyen, tam tedavisi nadiren mümkün olan ve işlevsel engelliliğe yol açabilen rahatsızlıklardır. Bu hastalıkların yönetiminde en temel unsur önlenebilir olduklarının benimsenmesi ve risk faktörlerinin değiştirilmesidir. Birinci basamak sağlık hizmeti sunan aile hekimleri, bu süreçte davranış değişikliği oluşturmada en önemli rolü üstlenmektedir. Aile hekimliği; yaş ve cinsiyet ayrımı yapmaksızın birey odaklı, bütüncül, sürekli, koruyucu ve insani boyutu yüksek bir bakım anlayışı sağlar. Hekimler, evde bakım hizmetlerinden üst basamaklara sevk süreçlerinin yönetilmesine ve hem hasta hem de aile merkezli psiko-eğitimsel yaklaşımlarla hastalıkla baş etme becerilerinin geliştirilmesine kadar geniş bir sorumluluk alanına sahiptir. Birinci basamakta karmaşıklığı artıran çoklu hastalık (multimorbidite) durumlarında, standart klinik rehberlerin tek başına yeterli olmaması nedeniyle bu kılavuzların hasta özelinde bireyselleştirilmesi gerekir. Metinde kronik hastalık takibine örnek gösterilen Tip 2 Diabetes Mellitus ve Hipertansiyon yönetiminde; yıllık risk değerlendirmeleri, erken tarama testleri (açlık kan glukozu, HbA1c, kan basıncı ölçümleri), yaşam tarzı değişiklikleri (dengeli beslenme, egzersiz, kilo kontrolü, tuz kısıtlaması, sigaranın bırakılması) ve evreye uygun ilaç tedavileri hayati öneme sahiptir. Sonuç olarak aile hekimleri; karar destek sistemleri, rehberler ve hasta merkezli klinik yöntemleri danışanların bireysel gereksinimleriyle uyumlaştırarak kronik hastalık izlem ve yönetimini üst düzeyde yürütme potansiyeline sahiptir.
Referanslar
Özdemir, H. (2006). Aile hekimliğinde kronik hastalıklara genel yaklaşım. Nazan Bilgel (Ed.), Aile Hekimliği içinde (s. 4). Bursa: Medikal Tıp Kitabevi.
Özdemir, H. (2006). Aile hekimliğinde kronik hastalıklara genel yaklaşım. Nazan Bilgel (Ed.), Aile Hekimliği içinde (s. 436 - 437). Bursa: Medikal Tıp Kitabevi.
Freeman, T. R. (2017). McWhinney’in Aile Hekimliği. Dilek Güldal (Çev. Ed.). (s. 9 - 10). Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi.
Robinson, J.C. (2001). The end of managed care. JAMA, 285 (20), 2622 – 2628.
Freeman, T. R. (2017). McWhinney’in Aile Hekimliği. Dilek Güldal (Çev. Ed.). (s. 11). Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi.
Freeman, T. R. (2017). McWhinney’in Aile Hekimliği. Dilek Güldal (Çev. Ed.). (s. 17 - 20). Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi.
Hennen BKE. Continuity of care in family practice, part I: Dimensions of continuity. Journal of Family Practice 2(5):371.
Freeman, T. R. (2017). McWhinney’in Aile Hekimliği. Dilek Güldal (Çev. Ed.). (s. 32 - 33). Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi.
Beasley JW, Hankey TH, Erickson R, Stange KC, et al. How many problems do family physicians manage at each encounter? A WReN study. Ann Fam Med 2004;2(5):405-10. doi: 10.1370/afm.94
Fortin M, Bravo G, Hudon C, et al. (2006). Psychological distress and multimorbidity in primary care. Ann Fam Med Sep-Oct 2006;4(5):417-22. doi: 10.1370/afm.528.
Østbye T, Yarnall KS, Krause KM, et al. Is there time for management of patients with chronic diseases in primary care? Ann Fam Med May-Jun 2005;3(3):209-14. doi: 10.1370/afm.310.
Christensen RE, Fetters MD, Green LA. Opening the black box: cognitive strategies in family practice. Ann Fam Med Mar-Apr 2005;3(2):144-50. doi: 10.1370/afm.264.
Steward, M. Brown J.B., Weston W. W., et al. (2014). Patient-Centered Medicine: Transforming the Clinical Method (3rd edition). Oxford: Radcliffe Press.
Freeman, T. R. (2017). McWhinney’in Aile Hekimliği. Dilek Güldal (Çev. Ed.). (s. 211). Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi.
Gonzalez S, Steinglass P, Reiss D. Putting the illness in its place: discussion groups for families with chronic medical illnesses. Fam Proc 1989;28:69-87.
McDaniel, S.H., Campbell T.L., Hepworth J, Lorenz A. (2007). Aile Yönelimli Birincil Bakım (Hakan Yaman, Çe. Ed.). İstanbul: Yüce Reklam Yayım Dağıtım A.Ş. (s.305)
Shuman, R. (1996). The Pschology of Chronic Illness: The Healing Work of Patients, Therapists and Families. New York: Basic Books.
McDaniel, S.H., Campbell T.L., Hepworth J, Lorenz A. (2007). Aile Yönelimli Birincil Bakım (Hakan Yaman, Çe. Ed.). İstanbul: Yüce Reklam Yayım Dağıtım A.Ş. (s.306)
Rolland, J. (1994) Families, Ilness and Disability: An Integrative Treatment Model. New York: Basic Books.
McDaniel, S.H., Campbell T.L., Hepworth J, Lorenz A. (2007). Aile Yönelimli Birincil Bakım (Hakan Yaman, Çe. Ed.). İstanbul: Yüce Reklam Yayım Dağıtım A.Ş. (s.324)
Grol R, Thomas S, Roberts R. 1995. Development and implementation of guidelines for family practice. Lessons from the Netherlands. Journal of Family Practice. 1995;40(5):435-439.
Burgers CS, Cluzeau FA, et al. 2003. Characteristics of high-quality guidelines: evaluation of 86 guidelines developed in ten european countries and Canada. International Journal of Technology Assesment in Health Care 2003;19(1):148-157.
Grol R, van Weel C. 2009.Getting a grip on guidelines. How to make them more relevant for practice. British Journal of General Practice 2009;59(56):e143-e144.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu, 2020. ISBN: 978-605-4011-40-7. 14. Baskı (Çevrimiçi Yayın): 25 Haziran 2020 (Güncellenmiş Baskı).
Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu 2019. Turk Kardiyol Dern Ars 2019;47(6):538. doi: 10.5543/tkda.2019.62565.
Williams B, Mancia G, Spiering W, Agabiti Rosei E, Azizi M, Burnier M, et al. 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. Eur Heart J 2018;39:3021−104.
Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu 2019. Turk Kardiyol Dern Ars 2019;47(6):540. doi: 10.5543/tkda.2019.62565.