Aile Hekimliğinde Erişkin Kolon, Meme, Serviks Kanseri Taramaları
Özet
Kanser, hem küresel hem de ulusal ölçekte önemli bir halk sağlığı sorunu olup, erken tanı ve ikincil koruma sağ kalım oranlarını artırmada, hastalık yükünü hafifletmede ve sağlık maliyetlerini düşürmede son derece kritik bir rol oynamaktadır. Aile hekimliği uygulamasında koruyucu sağlık hizmetleri öncelikli tutularak erişkin nüfusa yönelik kolorektal, meme ve serviks kanserleri için ulusal tarama programları yürütülmektedir. Kolorektal kanser taramasında, ortalama risk grubundaki 50-70 yaş arası bireylere iki yılda bir gaitada gizli kan testi (GGKT/iGGKT) ve 10 yılda bir kolonoskopi önerilmektedir. Meme kanseri taramasında, 20 yaşından itibaren kendi kendine meme muayenesi farkındalığı teşvik edilmekte, 40-69 yaş grubundaki kadınlara ise yılda bir klinik muayene ve iki yılda bir dijital mamografi çekimi yapılmaktadır. Serviks kanseri taraması ise 30-65 yaş aralığındaki kadınlarda her beş yılda bir HPV DNA testi veya Pap-smear yöntemiyle gerçekleştirilmektedir. Tarama süreçlerinde şüpheli ya da anormal sonuçlar saptandığında hastalar ileri tetkik, teşhis ve tedavi amacıyla ikinci veya üçüncü basamak uzmanlık kliniklerine sevk edilmektedir. Taramayı reddeden bireylerden ise yazılı beyan alınarak aile hekimliği bilgi sistemine kaydedilmekte ve bir sonraki yıl tarama süreci tekrar hatırlatılmaktadır. Aile hekimlerinin yürüttüğü bu düzenli taramalar, toplum sağlığını korumada ve kansere bağlı mortaliteyi azaltmada temel taşı niteliğindedir.
Referanslar
TÜİK. Ölüm Nedeni İstatistikleri, 2016. http://tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1083
Cancer Key facts 12 September 2018. WHO. https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/cancer
Dünya Kanser Raporu 2008. Ed: Boyle P, Levin B. Uluslararası Kanser Araştırmaları Kurumu Yayını, Lyon, Fransa 2008.
Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü. Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği. Ankara, 25.01.2013 Resmî Gazete Sayısı: 28539
https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/ kanser-db/istatistik/TurkiyeKanserIstatistikleri 2015.pdf.
Rex DK, Boland CR, Dominitz JA, et al. Colorectal Cancer Screening: Recommendations for Physicians and Patients Fromthe U.S. Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer. Gastroenterology 2017; 153:307.
Rex DK, Boland CR, Dominitz JA, et al. Colorectal cancer screening: Recommendations for physicians and patients fromthe U.S. Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer. Gastrointest Endosc 2017; 86:18.
Lin JS, Piper MA, Perdue LA, et al. Screening for Colorectal Cancer: Updated Evidence Report and Systematic Review forthe US Preventive Services Task Force. JAMA 2016; 315:2576.
Fidaner C, Ese, SY, Parkin DM. Incidence in Izmir in 1993-1994: first results from Izmir Cancer Registry. Eur J Cancer. 2001 Jan;37(1):83-92. PMID: 11165134
Bray F, Ferlay J, Soerjomataram I, Siegel RL, Torre LA. Jemal A. Global cancer statistics 2018: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin. 2018 Nov;68(6):394-424. doi: 10.3322/caac.21492.
Özmen V. Breast cancer in Turkey: Analysis of 20.000 patients with breast cancer.EurJBreast Health. 2019;15:141- 146. http://dx.doi.org/10.5152/ejbh.2019.4890
https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-tarama-standartlari/listesi/meme-kanseri-tarama-programı-ulusal-standartları.html (Erişim 20.07.2021)
Yankaskas BC, Haneuse S, Kapp JM, et al. Performance of first mammography examinationin women younger than 40 years. J Natl Cancer Inst 2010; 102:692.
Jemal A, Bray F, Center MM, et al. Global cancer statistics. CA Cancer J Clin 2011; 61:69.
https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-tarama-standartlari/listesi/serviks-kanseri-tarama-programı-ulusal-standartları.html (Erişim 20.07.2021)
Peirson L, Fitzpatrick-Lewis D, Ciliska D, Warren R. Screening for cervical cancer: a systematic review and meta-analysis.Syst Rev 2013; 2:35.
Whitlock EP, Vesco KK, Eder M, et al. Liquid-based cytology and human papillomavirus testing to screen for cervicalcancer: a systematic review for the U.S. Preventive Services Task Force. Ann Intern Med 2011; 155:687.
Sankaranarayanan R, Nene BM, Shastri SS, et al. HPV screening for cervical cancer in rural India. N Engl J Med 2009;360:1385