Aile Sağlığı Merkezinde Tıbbi Atık Yönetimi
Özet
Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) tıbbi atık yönetimi, hızlı nüfus artışı, kentleşme ve sağlık sektöründeki gelişmelerle birlikte halk sağlığı ve çevre korunması açısından kritik bir önem kazanmıştır. Sağlık kuruluşlarında ortaya çıkan patolojik, kimyasal, radyoaktif ve kesici-delici atıklar; Hepatit B, Hepatit C, HIV, kolera ve verem gibi bulaşıcı enfeksiyon hastalıklarına yol açma ve fiziki yaralanmalara neden olma riski taşıyan özel atıklardır. Türkiye'deki Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca kurumsal sorumluluklar net bir şekilde dağıtılmıştır; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı politikaları belirleyip denetimleri yürütürken, belediyeler tıbbi atıkların taşınması ve bertarafından, ASM'ler ise atıkların kaynağında en aza indirilmesi, evsel atıkların siyah, ambalaj atıklarının mavi, tıbbi atıkların kırmızı poşetlerde ve kesici-delici atıkların özel delinmez kutularda ayrı toplanarak ünite içinde uygun koşullarda depolanmasından sorumludur. İş sağlığı ve güvenliği çerçevesinde ASM personelinin düzenli eğitilmesi, bağışıklanması ve kişisel koruyucu donanım kullanması yasal bir zorunluluktur. Sıfır atık yaklaşımı doğrultusunda atıkların kaynağında azaltılması, doğru ayrıştırılması, güvenli taşınması ve bertarafı, çalışanların, toplumun ve gelecek nesillerin sağlığını korumak adına hayati bir süreçtir.
Referanslar
Ertaş H, Güden MA. Hastanelerde Tıbbi Atık Yönetimi. Sosyal Araştırmalar ve Yönetim Dergisi. 2019; (1), 53-67.
Ege, H. Adana İli tıbbi atık yönetimi; sorunlar ve çözüm önerileri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana. 2009.
Ulutaşdemir N, Şişman Elevli S, Arman Ö. Tıbbi Atık Yönetiminde Sağlık Çalışanlarının Rolü: Bir Devlet Hastanesi Örneği. (GUSBEED ) Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, Yıl: 2020 / Cilt: 11 / Sayı: Ek.
Akköse, N. Sağlık Kurumlarında Tıbbi Atık Yönetimi (Denizli Serinhisar ve Çardak İlçeleri Örneği). Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul. 2015.
Yılmaz A, Bozkurt Y. Türkiye’de Kentsel Katı Atık Yönetimi Uygulamaları ve Kütahya Katı Atık Birliği (KÜKAB) Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2010; (15), 11-28.
Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. Erişim Tarihi: 26.07.2021. https://sozluk.gov.tr/
WHO 2018. Erişim Tarihi: 26.07.2021. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-care-waste.
Erdoğan, Ö. (2021). Tıbbi Atık Yönetimi. Ahmet Başustaoğlu, Dürdal Us (Ed). Hemşireler İçin Tıbbi Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları içinde (s. 153- 162). Ankara: Hipokrat Yayınevi.
Türkiye İstatistik Kurumu Haber Bülteni, Sayı:33900, 27 Kasım 2020. Erişim Tarihi 26.07.2021. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tibbi-Atik-Istatistikleri-2019-33900
WHO. Fundamentals of Healthcare Waste Management United Nations Environment Programme/ SBC WHO, Erişim Tarihi 26.07.2021. http://www.who.int/water_sanitation_health/medicalwaste/en/guidancemanual1.pdf
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. 25.01.2017 Tarih ve 29959 Sayılı Resmi Gazete.
Çoker S. Kocaeli İlindeki Kamu Hastanelerinde Tıbbi Atık Yönetimi. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Uzmanlık Tezi, Kocaeli, 2017.
WHO, 2014. Erişim Tarihi 26.07.2021. https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0012/268779/Safe-management-of-wastes-from-health-care-activities-Eng.pdf
Baykara Mat ST, Baykal Ü. Sağlık Kuruluşlarında Tıbbi Atık Yönetimi ve Sıfır Atık Yaklaşımı. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 2020. Sayı / Number: 3 Cilt / Volume: 7.
Nessa K, Quaiyum MA, Khuda B. WasteManegement in Healthcare Facilities. A Review, 2001. No: 144, Centrefor Healthand Population Research, Bangladeş.
Çetinbaş M. Sağlık Kuruluşlarından Kaynaklanan Tıbbi Atıkların Kütlesel Karakterizasyonu. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, 2017.
Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği. 25.01.2013 Tarih ve 28539 Sayılı Resmi Gazete.
Öngel K, Zaloğlu A. Aile Hekimliğinde İş Güvenliği. Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi. Cilt: 9 Sayı: 4, Temmuz - Ağustos 2017.
Solmaz M, Solmaz T. Hastanelerde İş Sağlığı ve Güvenliği. Gümüşhane Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi.2017; 6(3): 147-156.
Ünite İçi Atık Yönetim Planı Formatı. Erişim Tarihi 22.07.2021. https://webdosya.csb.gov.tr/db/kirklareli/icerikler/saglik-kuruluslari--c-n-20190410140527.doc
Aile Sağlığı Merkezi Tıbbi Atık Yönetim Planı. Erişim Tarihi: 22.07.2021. https://mersinism.saglik.gov.tr/Eklenti/64978/0/aile-sagligi-merkezi-tibbi-atik-yonetim-planidocx.docx
2020 Yılı Tıbbi Atık Bertaraf Bedelleri. Erişim Tarihi: 11.08.2021.https://cygm.csb.gov.tr/2020-yili-tibbi-atik-bertaraf-bedelleri-duyuru-411675
(8. Kaynak yazarı Sn. Özcan Erdoğan’dan 09.08.2021 tarihinde mail ile izin alınmıştır.)