Yenidoğanın Metabolik Acilleri
Özet
Doğuştan metabolik hastalıklar (DMH), biyokimyasal ve metabolik yollardaki enzim kusurlarından kaynaklanan, yenidoğan döneminde sıklıkla sepsis veya asfiksi ile karışabilen bozukluklardır. İntoksikasyon tipi, enerji metabolizması kusurları ve kompleks molekül birikimi olmak üzere üç ana grupta sınıflandırılan bu hastalıklar; beslenme bozukluğu, kusma, emmeme, letarji, nöbet, metabolik asidoz, hipoglisemi ve hiperamonyemi gibi spesifik olmayan klinik semptomlarla ortaya çıkarlar. Hastaların fizik muayenesinde ortaya çıkan özgün vücut ve salgı kokuları (akçaağaç şurubu, terli ayak, fare idrarı gibi) ile karaciğer büyüklüğü tanıya yönlendirici ipuçları sağlar. Teşhis aşamasında kan gazı, amonyak, laktat, açil karnitin profili, kan ve idrar aminoasitleri ile idrar organik asit incelemelerini içeren kapsamlı laboratuvar testleri yapılmalıdır. Acil yönetimde katabolizmayı durdurmak amacıyla oral alım hemen kesilmeli, yüksek enerjili glukoz infüzyonu başlanmalı, toksik metabolitlerin uzaklaştırılması için sodyum benzoat, sodyum fenil asetat, L-karnitin ve hastalığa özgü vitamin kofaktör tedavileri verilmeli, ağır hiperamonyemi vakalarında ise diyaliz uygulanmalıdır. Şüphe edilen olgularda kesin tanı beklenmeden ampirik tedaviye başlanması nörolojik hasarı ve mortaliteyi önlemek açısından kritiktir. Türkiye’deki ulusal yenidoğan tarama programı kapsamında ise fenilketonüri, konjenital hipotiroidi, biyotinidaz eksikliği, kistik fibrozis ve konjenital adrenal hiperplazi hastalıkları taranmaktadır.
Referanslar
Saudubray J-M, Garcia-Cazorla À. Inborn errors of metabolism overview: pathophysiology, manifestations, evaluation, and management. Pediatric Clinics. 2018;65(2):179-208.
Nyhan WL, Kölker S, Hoffmann GF. Metabolic emergencies. Inherited Metabolic Diseases: Springer; 2017. p. 81-90.
Agana M, Frueh J, Kamboj M, et al. Common metabolic disorder (inborn errors of metabolism) concerns in primary care practice. Annals of translational medicine. 2018;6(24).
Brunetti-Pierri N, Parenti G, Andria G. Inborn errors of metabolism. Neonatology: Springer; 2012. p. 949-66.
Summar ML, Mew NA. Inborn errors of metabolism with hyperammonemia: urea cycle defects and related disorders. Pediatric Clinics. 2018;65(2):231-46.
Coşkun T, Yurdakök M. Yenidoğanda kalıtsal metabolik hastalıklar. Ankara; 2014.
Yılmaz R, Güzel A. Çocukluk çağında metabolik acillere yaklaşım.
Matsumoto S, Häberle J, Kido J,et al Urea cycle disorders—update. Journal of human genetics. 2019;64(9):833-47.
İçke S, Genç RE. National newborn screening tests carried out with heel lance and their importance. The Journal of Pediatric Research. 2017;4(4):186.