ANAZARBOS MOZAİKLERİ ÜZERİNE NOTLAR
Özet
Bu makale, Ovalık Kilikya’nın önemli antik kentlerinden Anazarbos’taki villa banyo ve havuz tabanlarını süsleyen Tethys ve Balıklar mozaiklerini inceleyerek stil kritiği yoluyla mozaik sanatındaki yerlerini belirlemektedir. Bölgede deniz canlılarına duyulan özel ilgi, MS 2. yüzyılda yaşamış Anazarboslu ozan Oppian’ın balıkçılık üzerine yazdığı Halieutiká adlı eseriyle desteklenmektedir. 1963 yılında açığa çıkarılan Tethys Mozaiği, zengin geometrik bordürlerle çevrelenmiş olup merkezinde deniz tanrıçası Tethys, altın gemi dümeni, deniz ejderhası ketos, olta ile balık avlayan erotlar, yunusa binen eros ve Oppian’ın aktardığı hikâyeye dayanarak ölümcül bir aşkı simgeleyen turna balığına sarılmış yılan figürünü içermektedir. Tanrıçanın androjen görünümü denizin kişileştirilmesini temsil etmektedir. 1961 yılında bulunan Balıklar Mozaiği ise beyaz arka plan üzerinde gölgeleriyle rastgele yerleştirilmiş yaklaşık 18 farklı deniz ve tatlı su canlısını doğal hareketlerle sunmaktadır. Klasik Natüralizm’in gölge, derinlik ve doğal yapı özelliklerini koruyan mozaiklerde sadelik ve şematize olma eğilimi de görülmektedir. Tethys Mozaiği MS 3. yüzyılın ilk çeyreğine, Balıklar Mozaiği ise MS 3. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirilmektedir. 2015 yılında Adana Arkeoloji Müzesi’ne taşınan bu eserler Kilikya mozaik sanatının kronolojisi açısından büyük önem taşımaktadır.
Referanslar
Altay, H. (1968). Anavarza Mozayikleri hakkında ön rapor. Türk Arkeoloji Dergisi, 15-2, 49-54.
Balty, J. (1981). La mosaïque antique au Proche-Orient. Aufstieg und Niedergang Der Römischen Welt 12.2, 348-427.
Balty, J. (1995). Mosaiques Antiques du Proche-Orient: chronologie, iconographie,
Interprétation. Paris.
Budde, L. (1972). Antike Mosaiken in Kilikien. Vol. 2, Recklinghausen: Aurel Bongers.
Burrell, B. (2004). Neokoroi, Greek Cities and Roman Emperors. Leiden, Boston: Brill.
Campbell, W. A. (1934). Excavations at Antioch-On-The-Orontes. American Journal of Archaeology, 38/2, 201-206.
Campbell, W. A. (1938). The Fourth and Fifth Seasons of Excavation at Antioch-on-the-Orontes: 1935-1936. American Journal of Archaeology, 42/2, 205-217.
Campbell, W. A. (1940). The Sixth Season of Excavation at Antioch-on-the-Orontes: 1937. American Journal of Archaeology, 44/4, 417-427.
Campbell, S. D. (1988). The Mosaics of Antioch, The Corpus of Mosaics Pavements in Turkey. Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies.
Cimok, F. (2000). Corpus of Antioch Mosaics. İstanbul.
Dorigo, W. (1971). Late Roman Painting. Praeger Publishers, New York.
Eraslan, Ş. (2015). Tethys and Thalassa in Mosaic Art, Art-Sanat 4, 1-13.
Gough, M. (1952) Anazarbus. Anatolian Studies, Vol. 2, 85-150.
Levi, D. (1947). Antioch Mosaic Pavements. Vols. I, II. Princeton.
Oppian of Cilicia, Halieutiká I. 554-580, Çeviri: A. W. Mair (London, 1928).
Önal, M. (2002). Mosaics of Zeugma. A Turizm Yayınları.
Tülek, F. (2004). Late Roman and Early Byzantine Floor Mosaics in Cilicia. PhD thesis, University of Illinois at Urbana-Champaign.
Uysal, T., Bulgan, F. (2016). Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi. İstanbul, 79-82.
Wages, S. M. (1986). A Note on the Dumbarton Oaks Tethys Mosaic. Dumbarton Oaks Papers, Vol. 40, 119-128.