ROMA DÖNEMİ ANAZARBOS LÂHİTLERİ
Özet
Bu çalışma, Ovalık Kilikya'da yer alan Anazarbos antik kentinin Roma İmparatorluk Dönemi nekropolü ve lâhitlerini detaylı biçimde incelemektedir. Kentte MS II. yüzyıldan itibaren yoğunlaşan defin faaliyetleri kapsamında oda mezarların yanı sıra münferit ve sabit kaya lâhitleri inşa edilmiştir. Anazarbos'ta özgün üsluba sahip belirgin lâhit atölyelerinin varlığı henüz kanıtlanamamış olsa da, usta taş işçilerinin çalıştığı ve az sayıdaki nitelikli işçiliği tamamlanmış lâhitlerin gezici sanatkârlarca yapıldığı kabul edilmektedir. Kentteki lâhit üretimi temelde Girlandlı Lâhitler ve Tabula Ansatalı Lâhitler olmak üzere iki ana grupta ele alınmaktadır. En önemli ve yaygın grubu, Marmara Adası'ndan (Prokonnesos) ithal edilen yarı işlenmiş taslak lâhitlerin taklit edilmesiyle oluşturulan yerel üretimler teşkil eder. Süslemelerde Eros, Nike, Medusa ve koçbaşı gibi mitolojik ile dekoratif unsurlar sıklıkla tercih edilmiştir. Zamanla bu taklitlerde kendine has yerel gelişmeler yaşanmış; girland askıları sarmaşık yaprağı, kalp ve meşe palamudu gibi özgün biçimler kazanmış, tabula ansatalar ise zengin çeşitlilik göstermiştir. Lâhitlerdeki tabulaların çoğunun yazısız kalması acil definler, güvenlik gerekçeleri, silinen boyalar veya ikincil kullanımlarla açıklanmaktadır. IV. yüzyıl başlarında Prokonnesos ithalatının sona ermesiyle taslak şema popülaritesini kaybetmiş; Anazarbos, dış etkileri bünyesinde sentezleyip adapte ederek özgün ve yerel bir lâhit sanatı karakteri ortaya koymuştur.
Referanslar
Altmann 1902 Altmann, W., Architektur und Ornamentik der Antiken Sarkophage 1902.
Asgari 1977 Asgari, N., “Die Halbfabrikate Kleinasiatischer Girlandensarkophage und ihre Herkunft” Archäologische Anzeigher, Heft 3, Berlin 1977.
Asgari – Fırat 1978 Asgari, N.,–Fıratlı, N., “Die Nekropole von Kalhedon” Dörner Festschrift I. 1978.
Budde 1972 Budde, L., Antike Mosaiken in Kilikien, Bongers, 1972.
Eker 2019 Eker, F., “Ekinözü Lahdi üzerine ilk Değerlendirme” Cedrus VII 2019, 575-587
Ergeç 1987 Ergeç, R., Anavarza Lâhitleri, S.Ü. Sosyal bilimler Enstitüsü basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya 1987.
Gough 1952 Gough, M., “ Anazarbus ” Anatolien Studies, Ankara 1952
Himmelmann 1970 Himmelmann, N., Sarkophage in Antakya, Abh. Mainz 1970.
Işık 1983 Işık, F., “ Das Kuppelgrab von Halifet Alp-Gazi in Amasya und sein wiederverwendeter Römischer Girlandensarkophag ”, Marburger Winckelmann-Program, 1983.
Işık 1984 Işık, F., “Die Sarkophage von Aphrodisias”,Marburger Winckelmann-Program, 1984.
Koch 2001 Koch, G., Roma İmparatorluk Dönemi Lâhitleri, İstanbul 2001.
Koch – Sichtermann Koch, G., – Sichtermann, H., Römischesarkophage, Handbuch der Archäologie, München 1982.
Machatschek 1967 Machatschek, A., Die Nekropolen und Grabmäler im Gebiet von Elaiussa Sebaste und Korykos, DenkschrWien 1967.
Mansel – Akarca 1947 Mansel, A.M., – Akarca, A., Perge’de Kazı ve Araştırmalar,
TTK V-8 Ankara, 1947.
Michon 1921 Michon, E., “Sarcophage d’Anavarza”, Syria II, 1921.
Normand 1921 Normand, R., “La Creation du Musée d’Adana” Syria 2 1921.
Rodenwaldt 1942 Rodenwaldt, G., “Ein Typus Römische Sarkophage” Bjb.147, 1942.
Rodenwaldt 1943 Rodenwaldt, G., Römische Mitteilungen LVIII, 1943.
Strocka 1978 Strocka, V. M., Die Frühesten Girlandensarkophage, Zur Kontinuitätder Relifsarkophage in Kleinasien während des Hellenismusund der frühen Kaiserzeit, in Festschrift für F.K. Dörner II, 1978.
Taşyürek 1975 Taşyürek, O.A., “1973 Yılı Kilikya Araştırma” TAD XXII-1 Ankara 1975.