ANAZARBOS ZAFER TAKI / KENT KAPISI RESTORASYON ÇALIŞMALARI: PROJE VE UYGULAMA
Özet
Bu makale, Anazarbos antik kentinin sembolik yapılarından biri olan Zafer Takı'nın (Kent Kapısı) 2007-2020 yılları arasında gerçekleştirilen belgeleme, proje, kazı ve restorasyon süreçlerini incelemektedir. Geçmiş dönemlerde Texier, Bell, Gough, Verzone ve Kadıoğlu gibi araştırmacılar tarafından yapı üzerinde mimari incelemeler yapılmış ve restitüsyon önerileri geliştirilmiştir. 2007 yılında hazırlanan ilk restorasyon projesiyle acil yapısal sorunlara müdahale edilmiş, yıkılma riski taşıyan ana tonoz geçici çelik strüktürle emniyete alınmıştır. 2012 yılında başlayan ve 2013-2014 yıllarında Zafer Takı çevresinde yoğunlaşan resmi arkeolojik kazılarda, yapının özgün zemin döşemesine ulaşılmış ve 297 adet mimari blok belgelenmiştir. Elde edilen yeni bulgular ışığında 2015-2017 yıllarında hazırlanan revize projede anastylosis yöntemi benimsenmiş, kapsamlı statik, jeolojik ve zemin analizleri yapılmıştır. Yeraltı su seviyesinin yükselmesi ve killi zemin yapısı nedeniyle ortaya çıkan taşıma kapasitesi yetersizliği, arkeolojik tabakalara zarar vermeyen mikrokazık ve radye temel sistemiyle çözüme kavuşturulmuştur. Uygulama aşamasında ana tonoz titizlikle sökülerek özgün ve yeni kesme taşlarla yeniden inşa edilmiş, çelik kenetlerle sağlamlaştırılmış; cephelerdeki eksik sütun, başlık ve arşitrav-friz blokları tamamlanmıştır. 2020 yılının Şubat ayında başarıyla tamamlanan bu çalışmalar, arkeolojik mirası koruma ve anastylosis uygulamaları açısından nitelikli ve disiplinler arası bir emsal sunmaktadır.
Referanslar
Texier 1862 Texier, Ch., Asie Mineure; Description Géographique, Historique et Archéologique des Provinces et des Villes de la Chersonnése d'Asie, Paris. Türkçe Çevirisi: Küçük Asya; Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi 3. Cilt Ankara [2002] (çeviren: Ali Suat)
Gough 1952 Gough, M., "Anazarbus", Anatolian Studies Vol.2. 85-150
Verzone 1957 Verzone, P., "Città ellenistiche e romane dell'Asia Minore: Anazarbus", Palladio N.S. 7, 9–25
Kadıoğlu 2013 Kadıoğlu, M. “Anazarbos Zafer Takı: Restitüsyon ve Tarihleme Önerisi”, içinde: G. Kökdemir (ed.), Orhan Bingöl’e 67. Yaş Armağanı/A Festschrift for Orhan Bingöl on occasion of his 67th Birthday 237-260
Ahunbay 1999 Ahunbay, Z. Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon. İstanbul.
Şimşek 2009 Şimşek,G. "Arkeolojik Varlıkların Arkeolojik Alanda Oluşturduğu Anlam Değişmeleri", Dosya 14.1, 20-28
Kuban 2000 Kuban, D. Tarihi Çevre Korumanın Mimarlık Boyutu, Kuram ve Uygulama. İstanbul.
Torun - Ercan 2013 Torun E. - Ercan S. "Two Decades of Anastylosis Experience at Sagalassos". içinde: J. Poblome (ed.), Exempli Gratia, Sagalassos, Marc Waelkens and Interdisciplinary Archaeology. 27-41.
Erder 1977 Erder,C. "Venedik Tüzüğü Tarihi Bir Anıt Gibi Korunmalıdır", ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 3, Sayı: 2, 167-190
TCKVTB 2005 Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Arkeolojik Kazılarda Ve Kazı Alanlarında Yapılacak Düzenleme, Restorasyon Ve Konservasyon Proje Ve Uygulamalarında Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönerge
BOAZ 2007 BOAZ Eski Eserler Koruma ve Mimarlık Ltd. Şti tarafından hazırlanan "Anavarza Ören Yeri Zafer Tak'ı Rölöve Restitüsyon Restorasyon Projesi" Proje Raporu
ICOMOS 1964 Venedik Tüzüğü, www. icomos. org. tr / Dosyalar /ICOMOSTR_tr 0243603001536681730.pdf
Akyol 2007 Akyol, A. A., Adana Kozan Anavarza Ören Yeri Tören Kapısı (Ala Kapı) Yapı Malzeme Analizi Raporu
SOILTEKNİK 2015 Adana İli, Kozan İlçesi, Dilekkaya Köyü Mevkii, “Anavarza Arkeolojik Kazıları Restorasyon Projesi” İşi Kapsamında Anavarza Anıtsal Kent Giriş Kapısı (Alakapı)`na Ait Zemin Değerlendirme Raporu, Soilteknik Etüt Müşavirlik Mühendislik İnşaat ve Tic. A.Ş.
OPTENG 2016 "Anavarza / Anazarbos Zafer Takı Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon 2016 Projesi Statik Raporu",. Opteng Proje Mühendislik Ltd. Şti.