Bizans Devri Likya Liman Kentlerinde Horrea Yapıları
Synopsis
Bu çalışma, Akdeniz deniz ticaretinde son derece stratejik bir konuma sahip olan Likya Bölgesi'nin liman kentlerindeki "horrea" (granarium / depo) yapılarının tarihsel gelişimini, mimari özelliklerini ve ekonomik işlevini incelemektedir. Antik Çağ'dan itibaren deniz ulaşımının karayoluna kıyasla daha güvenli, hızlı ve ekonomik olması, liman yerleşmelerinde ticari malların ve özellikle hayati önem taşıyan tahılın emniyetle depolanacağı anıtsal yapılar inşa edilmesini zorunlu kılmıştır. Roma ve Bizans devirlerinde Mısır'dan başkent Constantinopolis'e uzanan uluslararası tahıl ticareti rotası üzerinde yer alan Likya, bölgesel ve kıtalararası ticarette kilit bir aktarma merkezi rolü üstlenmiştir. Bölgenin en önemli iki ana limanı olan Andriake ve Patara'da İmparator Hadrianus döneminde (İS 2. yüzyıl) inşa edilen sekiz bölümlü görkemli horrea yapıları, askeri birliklerin ikmali ve tahıl stoklanması amacıyla aktif biçimde kullanılmıştır. Andriake'deki Horrea Hadriani, yöreye özgü mureks deniz canlısı kabuklarından elde edilen harçla inşa edilmiş olup %97 oranında özgün yapısını koruyarak günümüzde Likya Uygarlıkları Müzesi olarak hizmet vermektedir. Patara granariumu ise havalandırma pencereleri ve geniş depolama alanlarıyla öne çıkan tek katlı anıtsal bir eserdir. Bölgede yaşanan şiddetli depremler, kıyı çökmeleri ve 7. yüzyılda başlayan Arap istilalarına rağmen, bu ambarlar Bizans Devri boyunca en az 10. ve 11. yüzyıllara kadar işlevselliğini başarıyla korumuştur. Sonuç olarak, Likya horreaları Akdeniz ticaretinin sosyo-ekonomik ağını ve mimari mirasını günümüze ulaştıran benzersiz yapılar olarak değerlendirilmektedir.
This study examines the historical development, architectural characteristics, and economic function of "horrea" (granarium / warehouse) structures in the port cities of the Lycian Region, which held a highly strategic position in Mediterranean maritime trade. From antiquity onward, as maritime transportation was safer, faster, and more economical compared to land routes, it became necessary to construct monumental structures in port settlements for the safe storage of commercial goods, particularly vital grain. Situated along the international grain trade route extending from Egypt to the capital Constantinople during the Roman and Byzantine periods, Lycia played a key role as a hub in regional and intercontinental commerce. Built during the reign of Emperor Hadrian (2nd century AD) in Andriake and Patara—the region's two main ports—the magnificent eight-section horrea structures were actively used for army resupply and grain storage. The Horrea Hadriani in Andriake was constructed using mortar derived from local murex shells; preserving 97% of its original structure, it serves today as the Museum of Lycian Civilizations. Meanwhile, the Patara granarium stands out as a single-story monumental structure with ventilation windows and large storage spaces. Despite severe earthquakes, coastal subsidence, and the Arab invasions that began in the 7th century, these granaries successfully maintained their functionality throughout the Byzantine period until at least the 10th and 11th centuries. In conclusion, Lycian horrea are considered unique structures that carry the socio-economic network and architectural heritage of Mediterranean trade into the present day.
References
Andriake Granarium. kulturenvanteri.com https://kulturenvanteri.com/yer/andriake granarium/#16/36.225864/29.955549, (Erişim Tarihi: 20.08.2022)
Aslan, E. (2012). Kekova Bölgesi Sualtı Araştırmaları “Aperlai Limanı”. K. Dörtlük, T. Kahya, R. Boyraz Seyhan, T. Ertekin (Eds.) içinde Uluslararası Genç Bilimciler Buluşması I: Anadolu Akdeniz Sempozyumu 04-07 Kasım 2009, Antalya: Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü
Avramea, A. (2002). Land and Sea Communications, Fourth-Fifteenth Centuries. Angeliki E. Laiou (Ed.) içinde The economic history of Byzantium from the seventh through the fifteenth century (pp. 57-90), Washington: Dumbarton Oaks
Barnes, C.H.L. (2006). The Ferries of Tenedos, Zeitschrift für Alte Geschichte, (55) 6, 167-177
Bayburtluoğlu, C. (2004). Lykia. İstanbul: Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü
Blakely, J. A. (1988). Ceramics and Commerce: Amphorae from Caesarea Maritima. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 271, 31-50
Borchhardt, H. J. (1975). Myra: Eine Lykische Metropole in antiker und byzantinischer Zeit. Berlin: Gebr. Mann Verlag
Braudel, F. (1990). Akdeniz mekan ve tarih. N. Erkut (Çev.), İstanbul: Metis Yayınları
Cavalier, L. (2007). Horrea D’Andriaké et Patara: Un nouveau type d’édifice fonctionel en Lycie a l’époque impériale. Revue des études anciennes (109) 1, 51-65
Cheynet, J.-C. (1999). Un aspect duravitaillement du Constantinople aux Xe-XIes. Studies in Byzantine Sigillography 6, 1-26
Constantinus Porphyrogenitus. (1830). De ceremoniis aulae Byzantinae. J. Reiske (Ed.) Bonnae: Weber
Çevik, N. (2017). Andriake Likya Uygarlıkları Müzesi. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Ulusal Müzecilik Sempozyumu Bildirileri, Türkiye’de Müzecilik: Yeni Kavram ve Uygulamalar içinde (ss. 18-29), İstanbul
Çevik, N. & Bulut, S. & Aygün, A. & Çömezoğlu Uzbek, Ö. (2017). Myra and Andriake Excavations of 2016 (2016 Yılı Myra ve Andriake Kazıları). ANMED, 15, 67-75
Çevik, N. & Bulut, S. & Tıbıkoğlu, H. O. & Özdilek, B. & Aygün, Ç. A. (2011). Myra ve Andriake Kazıları 2009: İlk Yıl. Toy, A. N., Dönmez, H., Ötgün, Ö. (Yay.Haz.) içinde 32. Kazı Sonuçları Toplantısı I (ss. 403-420). Ankara: TC Kültür ve Turizm Bakanlığı
Çevik, N. (2010). Myra ve Limanı Andriake Kazıları Başlarken Ön-Düşünceler. Arkeoloji ve Sanat, 134, 53-82
Duggan, T.M.P. (2005). Supplementary Data to be Added to the Chronology of Plague and Earthquakes in Antalya Province and Earthquakes in Antalya Province and in Adjacent and Related Areas. ADALYA, VIII, 357-398
Forma Urbis Romae, https://formaurbis.stanford.edu/docs/FURmap.html, (Erişim Tarihi: 16.08.2022)
Foss, C. (1994). The Lycian coast in the Byzantine age. Dumbarton Oaks Papers, 48, 1-52, http://www.jstor.org/stable/1291721
Foss, C. (1996). Cities and Villages of Lycia in the life of Saint Nicolas of Zion. Cities, Fortresses and Villages of Byzantine Asia Minor içinde (pp. 303-337), Aldershot, Hampshire: Varorium
Gülbay, O. (2009). Anadolu’da İmparator Hadrianus Dönemi İmar Faaliyetleri. Yayımlanmış Doktora Tezi, İzmir
Hellenkemper, H. & Hild, F. (2004). Lykien und Pamphylien. Teil 2, Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften
Hohlfelder R. L. (2005). Aperlae in Lycia: Ancient Maritime Life beyond the Great Harbors. Classical Ireland, 12, 13-30
Horrea.(2022).https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/9781444338386.wbeah06165.pub2 (Erişim tarihi: 15.08.2022)
Işık, F. (2000). Patara: The History and Ruins of the Capital City of Lycian League. M. Çobanoğlu (Çev.), Antalya: Universal Holding
Işık, F. (1991). Patara, Dünü, Bugünü ve Geleceği. 29. Türk Arkeoloji Dergisi, 23, 35-69.
Işık, F. & Yılmaz, H. (1990). Patara 1988. içinde XI. Kazı Sonuçları Toplantısı II, (ss. 1-21), Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
Janin, R. (1950). Les Ports de Constantinople sur la propontide. Byzantion, 20, Actes du VIIe congrés études Byzantines Bruxelles 1948, 73-79, https://www.jstor.org/stable/44168672 (Erişim tarihi: 19.08.2022)
Laiou, A. E. (2002). The Byzantine economy: an overview. Angeliki E. Laiou (Ed.), The Economic History of Byzantium From the Seventh through the Fifteenth Century içinde (pp. 1145-1164). Washington: Dumbarton Oaks
Lefort, J. (2002). The rural economy, seventh-twelfth centuries. Angeliki E. Laiou (Ed.), The Economic History Byzantium From the Seventh through the Fifteenth Century içinde (pp. 231-314). Washington: Dumbarton Oaks
Magdalino, P. (2000). The maritime neighborhoods of Constantinople: commercial and residential functions, sixth to twelfth centuries. Dumbarton Oaks Papers, 54, 209-226
Mergen, Y. (2011). Olympos Antik Kentinin Orta Çağ Dönemi Dokusu ve Likya Bölgesi Açısından Önemi. İzmir: Yayımlanmamış Doktora Tezi
Murray, W. M. (1995). Ancient Sailing Winds in the Eastern Mediterranean: The Case for Cyprus. Nicosia, V. Karageorghis, D. Michaelides (Ed.), Proceedings of the International Symposium: Cyprusandthe Sea içinde (pp. 33-43). Cyprus: University of Cyprus
Müller-Wiener, W. (2003). Bizans’tan Osmanlı’ya İstanbul Limanı. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları
Öner, E. (1997). Eşen Ovası’nın Alüvyal Jeomorfolojisi ve Likya Antik Kentleri”, A. Ü. Türkiye Coğrafyası ve Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 6, 203-242.
Patrich, J. (2011). Warehouses and Granaries in Caesarea Maritima. Studies in the Archaeology and History of Caesarea Maritima, Leiden: Brill
Procopius (1961). History of the Wars, H. B. Dewing (Çev.), 7, Cambridge: Harvard University Press
Raban, A., Hohlfelder, R. L. (1981). The ancient harbors of Caesarea Maritima. Archaeology, (34) 2, 55-60
Rickman, G. (1971). Roman Granaries and Store Buildings. Cambridge: Cambridge University Press
Strabon (2009). Antik Anadolu Coğrafyası (Geographika: Kitap XII-XIII-XIV). A. Pekman (Çev.), 6. bs., İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları
Şahin, S. (2011). Stadiasmus Patarensis Likya Eyaleti Roma Yolları, İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları
Theophanes (1982). The Chronicle of Theophanes, H. Turtledove (Çev.), Philadelphia: University of Pennysilvania Press
Ward-Perkins, J. (1980). The Marble Trade and Its Organization: Evidence from Nicomedia. Memoirs of the American Academy in Rome: Studies in Archaeology an History, 36, 325-338
Waschmann, S. (1998). Sea going ships and seamanships in the Bronze Age Levant. London: Texas A & M University Press, Chatham Publications
Vann, R. L., Hohlfelder R. L. (1998). “Survey of Classical Harbours in Turkey The 1996 Season at Aperlae in Lycia”, 15. Araştırma Sonuçları Toplantısı II içinde (ss. 423-435), Ankara: TC Kültür Bakanlığı Yayınları
Zimmerman, M. (1992). Die lykischen Häfen und die Handelswege im östlichen Mittelmeer, Zeitschrift fir Papyrologie und Epigraphik, 92, 201-217
