Laboratuvar ve Klinik Bakış Açısıyla: Vitamin D
Özet
Gamze Avcıoğlu tarafından kaleme alınan bu çalışma, D vitamininin biyokimyasal metabolizması, fizyolojik işlevleri, laboratuvar ölçüm teknikleri ve çeşitli kronik veya akut hastalıklarla olan ilişkisini ayrıntılı biçimde ele almaktadır. Yağda çözünen ve sekosteroid yapıda hormon benzeri bir bileşik olan D vitamini; güneş ışınları vasıtasıyla deride üretilen kolekalsiferol (D3) ve bitkisel gıdalardan alınan ergokalsiferol (D2) biçiminde vücuda girmektedir. Karaciğerde 25-hidroksilaz ve böbreklerde 1-alfa-hidroksilaz enzimlerinin etkisiyle aktif formu olan 1,25(OH)2D'ye dönüştürülen D vitamini, kalsiyum ve fosfor metabolizmasının dengelenmesinde, kemik mineralizasyonunda ve bağışıklık yanıtlarının düzenlenmesinde temel rol üstlenmektedir. Klinik tanı ve değerlendirmelerde yarı ömrünün uzunluğu sebebiyle majör dolaşım formu olan 25(OH)D seviyeleri esas alınmakta, LC-MS/MS yöntemi yüksek hassasiyet ve özgüllüğü sayesinde altın standart kabul edilmektedir. D vitamini eksikliği çocuklarda raşitizme ve yetişkinlerde osteomalaziye sebebiyet verirken; literatürde kanser türleri, tip 1 ve tip 2 diyabet, otoimmün bozukluklar ile COVID-19 klinik tablosu ve sitokin fırtınası riskleri ile de yakından ilişkilendirilmektedir. Tedavi yaklaşımında ise serum 25(OH)D düzeyinin 30-50 ng/mL seviyesine ulaştırılması hedeflenerek uygun dozda D3 vitamini replasmanı uygulanması önerilmektedir.
Referanslar
Müller MJ, et al. Mass spectrometric profiling of vitamin D metabolites beyond 25-hydroxyvitamin D. Clinical Chemistry 2015;61:1033-48.
Kendrick J, et al. 25-Hydroxyvitamin D deficiency is independently associated with cardiovascular disease in the Third National Health and Nutrition Examination Survey. Atherosclerosis 2009;205:255-60.
Holick MF. Sunlight and vitamin D for bone health and prevention of autoimmune diseases, cancers, and cardiovascular disease. The American Journal of Clinical Nutrition 2004;80:1678S-88S.
Autier P, et al. Vitamin D status and ill health: a systematic review. The lancet Diabetes & endocrinology 2014;2:76-89.
Melamed ML, et al. 25-hydroxyvitamin D levels and the risk of mortality in the general population. Archives of Internal Medicine 2008;168:1629-37.
Holick MF. Vitamin D deficiency. New England Journal of Medicine 2007;357:266-81.
Hossein-Nezhad A, Spira A, Holick MF. Influence of vitamin D status and vitamin D3 supplementation on genome wide expression of white blood cells: a randomized double-blind clinical trial. PLoS One 2013;8:e58725.
Hossein-nezhad A, Holick MF. Optimize dietary intake of vitamin D: an epigenetic perspective. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care 2012;15:567-79.
Wacker M, Holick MF. Vitamin D—effects on skeletal and extraskeletal health and the need for supplementation. Nutrients 2013;5:111-48.
Şenkal E, et al. D Vitamini Bakılmasının Gerekliliği ve Düzeylerinin Yorumu. Journal of the Child/Cocuk Dergisi 2018;18.
Bikle D. Nonclassic actions of vitamin D. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 2009;94:26-34.
Özkan B, Döneray H. D vitamininin iskelet sistemi dişi etkileri. Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Dergisi 2011;54.
Penna G, Adorini L. 1α, 25-dihydroxyvitamin D3 inhibits differentiation, maturation, activation, and survival of dendritic cells leading to impaired alloreactive T cell activation. The Journal of Immunology 2000;164:2405-11.
Adorini L. Intervention in autoimmunity: the potential of vitamin D receptor agonists. Cellular Immunology 2005;233:115-24.
KIDIR M. D vitamininin immün sistem, deri ve kanser ile ili? kisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2013;20:158-61.
Vitamin D deficiency: what a pain it is. Mayo clinic proceedings; 2003. Mayo Foundation for Medical Education and Research.
Burtis CA, Ashwood ER, Bruns DE. Tietz Textbook Of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics-E-Book: Elsevier Health Sciences, 2012.
Öngen B, Kabaroğlu C, Parıldar Z. D Vitamini’nin biyokimyasal ve laboratuvar değerlendirmesi. Türk Klinik Biyokimya Dergisi 2008;6:23-31.
Osteoporoz ve Diğer Metabolik Kemik Hastalıkları Çalışma Grubu. Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu. 2016.
Zerwekh JE. The measurement of vitamin D: analytical aspects. Annals of Clinical Biochemistry 2004;41:272-81.
Stepman HC, et al. Candidate reference measurement procedures for serum 25-hydroxyvitamin D3 and 25-hydroxyvitamin D2 by using isotope-dilution liquid chromatography–tandem mass spectrometry. Clinical Chemistry 2011;57:441-48.
Farrell C-JL, et al. State-of-the-art vitamin D assays: a comparison of automated immunoassays with liquid chromatography–tandem mass spectrometry methods. Clinical Chemistry 2012;58:531-42.
Erdem BK, Akbas H. D Vitamini ve Metabolomik. Türk Klinik Biyokimya Derg 2018; 16(2): 127-94
Knox S, Harris J, Calton L, Wallace AM. A simple automated solid-phase extraction procedure for measurement of 25-hydroxyvitamin D3 and D2 by liquid chromatography-tandem mass spectrometry. Annals of Clinical Biochemistry 2009;46:226-30.
Strathmann FG, Laha TJ, Hoofnagle AN. Quantification of 1α, 25-dihydroxy vitamin D by immunoextraction and liquid chromatography–tandem mass spectrometry. Clinical Chemistry 2011;57:1279-85.
Baş FY, Öngel K, Kara S. D hipervitaminozu: Olgu sunumu. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi 2012;16:93-95.
St Geme JW, Blum NJ, Shah SS, Tasker RC, Wilson KM. Nelson textbook of pediatrics. 2020. Philadelphia, PA : Elsevier Inc.
Atalay A, Ertaş Z. Osteomalazi.
Manson JE, Mayne ST, Clinton SK. Vitamin D and prevention of cancer: ready for prime time? Obstetrical & Gynecological Survey 2011;66:494-95.
Krishnan AV, Feldman D. Mechanisms of the anti-cancer and anti-inflammatory actions of vitamin D. Annual Review of Pharmacology and Toxicology 2011;51:311-36.
Buchtele N, et al. Prevalence and Impact of Vitamin D Deficiency in Critically Ill Cancer Patients Admitted to the Intensive Care Unit. Nutrients 2020;13.
Teegarden D, Donkin SS. Vitamin D: emerging new roles in insulin sensitivity. Nutrition Research Reviews 2009;22:82-92.
Billaudel B, Faure AG, Sutter B. Effect of 1, 25 dihydroxyvitamin D3 on isolated islets from vitamin D3-deprived rats. American Journal of Physiology-Endocrinology and Metabolism 1990;258:E643-E48.
Billaudel BJ, et al. Stimulatory effect of 1, 25-dihydroxyvitamin D3 on calcium handling and insulin secretion by islets from vitamin D3-deficient rats. Steroids 1993;58:335-41.
Iyidir OT, Altinova AE. Vitamin D ve diabetes mellitus: vitamin D and diabetes mellitus. Turkish Journal of Endocrinology and Metabolism 2012;16:89-95.
Yıldırım Dİ. Diyabet Hastalarında D Vitamini İle Hba1c İlişkisinin Değerlendirilmesi. Selçuk Tıp Dergisi 2019;35:37-42.
Mirhosseini N, Vatanparast H, Mazidi M, Kimball SM. The effect of improved serum 25-hydroxyvitamin D status on glycemic control in diabetic patients: a meta-analysis. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 2017;102:3097-110.
Wu C, et al. Vitamin D supplementation and glycemic control in type 2 diabetes patients: a systematic review and meta-analysis. Metabolism 2017;73:67-76.
Patel P, Poretsky L, Liao E. Lack of effect of subtherapeutic vitamin D treatment on glycemic and lipid parameters in type 2 diabetes: a pilot prospective randomized trial. Journal of Diabetes 2010;2:36-40.
Gao Y, et al. Vitamin D and incidence of prediabetes or type 2 diabetes: a four-year follow-Up community-based study. Dis Markers 2018;2018.
Gorham ED, et al. Vitamin D and prevention of colorectal cancer. The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology 2005;97:179-94.
Grant WB. An estimate of premature cancer mortality in the US due to inadequate doses of solar ultraviolet‐B radiation. Cancer 2002;94:1867-75.
Ren L-L, et al. Identification of a novel coronavirus causing severe pneumonia in human: a descriptive study. Chinese Medical Journal 2020.
Moore JB, June CH. Cytokine release syndrome in severe COVID-19. Science 2020;368:473-74.
Zhang C, et al. The cytokine release syndrome (CRS) of severe COVID-19 and Interleukin-6 receptor (IL-6R) antagonist Tocilizumab may be the key to reduce the mortality. International Journal of Antimicrobial Agents 2020105954.
Grant WB, et al. Evidence that vitamin D supplementation could reduce risk of influenza and COVID-19 infections and deaths. Nutrients 2020;12:988.
Hii CS, Ferrante A. The non-genomic actions of vitamin D. Nutrients 2016;8:135.
Ahmed F. A Network-Based Analysis Reveals the Mechanism Underlying Vitamin D in Suppressing Cytokine Storm and Virus in SARS-CoV-2 Infection. Frontiers in Immunology 2020;11.
Mariani J, et al. Association Between Vitamin D Deficiency and COVID-19 Incidence, Complications, and Mortality in 46 Countries: An Ecological Study. Health Security 2020.
Murdaca G, Pioggia G, Negrini S. Vitamin D and Covid-19: an update on evidence and potential therapeutic implications. Clinical and Molecular Allergy 2020;18:1-8.
Tripkovic L, et al. Comparison of vitamin D2 and vitamin D3 supplementation in raising serum 25-hydroxyvitamin D status: a systematic review and meta-analysis. The American Journal of Clinical Nutrition 2012;95:1357-64.
Dawson-Hughes B. Vitamin D deficiency in adults: Definition, clinical manifestations, and treatment. UpToDate, Waltham, MA Accessed 2014;3.